Kort gezegd: raclette in de literatuur heeft een lange geschiedenis. Heidi’s grootvader roostert al in 1880 kaas boven het vuur, de schrijver Eugène Rambert beschrijft in 1875 ‘de raclettetijd’, en vandaag geeft raclette zijn naam aan kinderboeken en zelfs aan een thriller. We hebben alleen controleerbare teksten opgenomen: fragmenten uit de oorspronkelijke edities, bibliotheekcatalogi en pagina’s van uitgevers.
Na raclette in de film en raclette in series zijn nu de boeken aan de beurt. Ga lekker bij het vuur zitten, en dat mag je letterlijk nemen.
De klassiekers: toen men nog sprak van ‘geroosterde kaas’
Heidi (1880): de geroosterde kaas van grootvader
In de roman van Johanna Spyri, in het hoofdstuk ‘Bij grootvader’, ontdekt de kleine Heidi de maaltijd op de alm. De oorspronkelijke Duitse tekst uit 1880 beschrijft hoe de oude man ‘een groot stuk kaas’ aan een lange ijzeren vork boven het vuur houdt en het ronddraait tot het aan alle kanten goudgeel is. Daarna legt hij het op het brood. In het vervolg, verschenen in 1881 en al in 1882 in het Frans vertaald onder de titel ‘Encore Heidi’ (‘Nog eens Heidi’), schuift Heidi haar bord naar Peter toe, ‘avec la grosse pomme-de-terre et le morceau de fromage rôti’ (‘met de grote aardappel en het stuk geroosterde kaas’).
Spyri schrijft nooit het woord ‘raclette’, en het verhaal speelt zich af in Graubünden, niet in Wallis: de kaas wordt geroosterd en dan uitgesmeerd, niet afgeschraapt. Laten we het dus een neef, of een voorouder, van onze raclette noemen. De vereniging Raclette Suisse legt overigens zelf het verband met Heidi, en in Japan werd deze ‘Heidi-kaas’ beroemd dankzij de tekenfilmserie, zoals we vertelden in ons artikel over film.
De Heidi-film uit 2015 heeft de scène met de geroosterde kaas zelfs opgenomen op verzoek van Raclette Suisse. Hier is de officiële trailer:
Eugène Rambert (1875 en 1888): ‘in de raclettetijd’
De schrijver Eugène Rambert uit Vaud, een groot liefhebber van de Alpen, is een van de eersten die het woord opschrijft. In 1875, in zijn reisnotities: ‘C’était le temps de la raclette, saison propice aux gais rendez-vous’ (‘Het was de raclettetijd, een seizoen voor vrolijke bijeenkomsten’). In 1888 geeft hij in ‘Ascensions et flâneries’ de lekkerbekken gewoon het recept: naar Sion gaan ‘au temps de la raclette’ (‘in de raclettetijd’), de kaas aan de gloed blootstellen, hem met één haal van het mes afschrapen op een snee zwart brood, ‘et voilà la raclette. Chose toute simple et chose exquise !’ (‘en klaar is de raclette. Iets heel eenvoudigs en iets verrukkelijks!’)
Deze passages worden geciteerd in de studie ‘La raclette comme pratique sociale’ (‘Raclette als sociale praktijk’) van het portaal voor het cultureel erfgoed van Wallis (Vallesiana), dat eraan herinnert dat het woord ‘raclette’ toen in de pers nog cursief werd gedrukt: het kwam pas net uit het dialect.
Victor Tissot (1888): een raclette voor de désalpe
Hetzelfde jaar publiceert de schrijver en journalist Victor Tissot uit Fribourg in Parijs ‘La Suisse inconnue’. Volgens dezelfde studie uit Wallis beschrijft hij daarin een raclette die wordt opgediend op de avond voor de désalpe (de afdaling van de koeien van de zomerweiden), op de alm van Torrent in het Val d’Anniviers. De kaas, de koeien en het feest: alles is er al.
Een sprookje uit Évolène (1903): geroosterde kaas voor een fee
In 1903 publiceert het Bulletin du Glossaire des patois de la Suisse romande een sprookje dat in het dialect van Évolène is opgetekend: ‘Les fées de Grand’Combe’. Om een fee gunstig te stemmen, bieden de herders haar alles aan wat ze hebben: melk, room, boter, sérac, ‘jusqu’à du fromage grillé’ (‘tot geroosterde kaas aan toe’). Het bewijs dat in de dalen van Wallis kaas die boven het vuur was gehouden het geschenk voor bijzondere dagen was.
Hoe raclette een ‘nationaal gerecht’ werd
Historici uit Wallis laten de oudste beschrijving van een raclette teruggaan tot 1574: een brief van de arts en apotheker Gaspar Ambüel uit Sion aan de Zürichse geleerde Conrad Gessner, waarin kazen worden genoemd die bij het vuur zijn gesmolten. Maar pas in 1909, op de kantonale tentoonstelling in Sion, werd raclette uitgeroepen tot ‘nationaal gerecht van Wallis’.
Voor die gelegenheid werd een lied gecomponeerd met de titel ‘La Râclette’. Volgens de studie van Vallesiana hoorde daar een tekst van Jules Monod bij die zo begint: ‘La râclette est le mets national valaisan.’ (‘Raclette is het nationale gerecht van Wallis.’) Hij beschrijft daarin de goede, vette kaas uit Wallis, in het midden doorgesneden en dicht bij het felle vuur gehouden, en dan de jonge vrouw in klederdracht uit Savièse of Évolène die de gesmolten kaas op het bord schraapt. Vanaf dat moment ligt het beeld van raclette die in klederdracht wordt opgediend voorgoed vast.
Raclette in strips en jeugdboeken
Titeuf: ‘Raclette partie’
De held met de kuif van Zep, striptekenaar uit Genève, kreeg zijn eigen raclette-aflevering in de tekenfilmserie naar zijn albums: ‘Raclette partie’, uit 2001, waarin Titeuf opschept dat hij tijdens zijn sneeuwklas dertig porties naar binnen kan werken. De aflevering verscheen in 2003 onder die titel zelfs op dvd. We vertellen het uitgebreid in ons artikel over raclette in series.
Mamie Momie en ‘La raclette fantôme’ (Hatier, 2021)
In dit eerste leesboek voor kinderen van 5 en 6 jaar, geschreven door Pascal Brissy en geïllustreerd door Colonel Moutarde, organiseert een mummie in een magisch museum een diner met Vercingetorix en Julius Caesar. Het probleem, volgens de uitgever: iemand heeft haar racletteapparaat gestolen! Twee kinderen gaan op onderzoek uit tussen de kunstwerken. Een waar drama, dat geven we toe.
Les Chevaliers de la raclette (La Marmotte, sinds 2020)
De Franse auteurs Nadia Coste en Jean-Laurent Del Socorro schreven samen een jeugdreeks met een onweerstaanbare naam, ‘Les Chevaliers de la raclette’ (‘De ridders van de raclette’), sinds 2020 uitgegeven door La Marmotte, een uitgeverij uit Chambéry. Met zo’n titel en een uitgever uit Savoie is de kaasavond nooit ver weg.
Compét’ raclette et boules de neige (Gulf Stream, 2022)
Deze eerste roman voor lezers vanaf 7 jaar, geschreven door Julien Artigue en geïllustreerd door Loïc Méhée, verscheen in 2022 bij Gulf Stream. De titel zegt genoeg: sneeuw, competitie en raclette.
Thrillers: raclette op onderzoek
Mörderisches Raclette: een adventsthriller (2026)
In Duitsland schreef Emily Anders ‘Mörderisches Raclette’ (‘Moorddadige raclette’), een ‘Adventskrimi’ in 24 delen om open te snijden, één per dag tot Kerstmis, verschenen bij Pattloch in 2026. Volgens de presentatie van het boek onderzoekt de heldin, Bonnie, een zaak die haar naar een ongewoon raclettediner leidt, waar de kaas wellicht niet het enige pikante ingrediënt was.
Raclette chinoise: de knipoog
Bij de Duitse uitgever Gmeiner publiceerde de Zwitserse schrijver Beat Gerber in 2020 een thriller met de titel ‘Raclette chinoise’. Hier zit de raclette vooral in de titel: het verhaal draait om een surveillancezaak. Maar geef toe dat je er honger van krijgt.
En Asterix en de Zwitsers?
Dat wordt ons vaak gevraagd: nee, er zit geen raclette in ‘Asterix en de Zwitsers’. De beroemde banketscène is een fondue, met straffen voor wie zijn brood in de caquelon laat vallen. De twee gerechten zijn familie, maar bij Raclette Club halen we een raclettepannetje en een caquelon niet door elkaar.
Om in stijl af te sluiten: hier is Heidi zoals de Amerikaanse illustratrice Jessie Willcox Smith haar in 1922 tekende, met Peters grootmoeder. Meer dan een eeuw later hebben we nog altijd zin om haar geroosterde kaas te delen.
Raclette in de literatuur: jullie vragen
Zit er raclette in Heidi?
Niet onder die naam. In de roman van Johanna Spyri (1880) roostert de grootvader een stuk kaas aan een vork boven het vuur en legt het daarna op brood. Het is een neef van de raclette, die de vereniging Raclette Suisse zelf met ons gerecht in verband brengt.
Wanneer duikt het woord ‘raclette’ op in boeken?
Volgens historici uit Wallis duikt het woord op in Franstalige teksten in de jaren 1870. De schrijver Eugène Rambert gebruikt het in 1875 en beschrijft het uitgebreid in 1888.
Zit er raclette in Asterix?
Nee. In ‘Asterix en de Zwitsers’ is het beroemde banket een fondue, geen raclette.
En jij, welk boek zou jij lezen terwijl de kaas smelt?
Laat het ons weten in de reacties als je nog een boek kent waarin raclette zijn plaats heeft: we controleren het en vullen de lijst aan. Om van lezen naar doen over te gaan, staan onze gids om je raclettetoestel te kiezen en onze gids met kaashoeveelheden per persoon voor je klaar, en onze raclette-recepten geven je ideeën.
Bronnen: Johanna Spyri, Heidis Lehr- und Wanderjahre (1880), Projekt Gutenberg, Johanna Spyri, Heidi kann brauchen, was es gelernt hat (1881), Projekt Gutenberg, Encore Heidi (trad. 1882), chap. IV, Wikisource, Raclette Suisse, histoire de la raclette, Vallesiana, La raclette comme pratique sociale (2017), Les fées de Grand’Combe (1903), Wikisource, TheTVDB, Titeuf, Raclette partie, BnF, Titeuf. Raclette partie (DVD), Hatier, La raclette fantôme (2021), BnF, Les chevaliers de la raclette, BnF, Compét’ raclette et boules de neige, LovelyBooks, Mörderisches Raclette (Pattloch, 2026), Gmeiner, Raclette chinoise (2020), Wikipédia, Astérix chez les Helvètes
